تحلیل تکنیکال شمع های ژاپنی ( قدم هشتم)

ستاره دوجی صبحگاهی و عصرگاهی

 

   هنگامی‌که یک دوجی با شکافی بالاتر از بدنه شمع قبل در بازار افزایشی یا با شکافی پایین‌تر از بدنه شمع قبل در بازار کاهشی شکل می‌گیرد به این دوجی، ستاره دوجی می‌گویند. شکل ۵.۲ یک ستاره دوجی را نمایش می‌دهد. ستاره دوجی یک اخطار قوی برای احتمال تغییر جهت روند است. شمع بعد از دوجی باید شروع روند برگشتی را تائید کند یا به‌بیان‌دیگر در جهت برگشت باشد؛ بنابراین در روند صعودی بعد از ایجاد ستاره دوجی باید یک شمع با بدنه بزرگ سیاه که به‌خوبی در داخل شمع سفید قبلی پیشروی کرده شکل بگیرد تا تشکیل یک سقف برگشتی تائید شود. به این الگو، ستاره دوجی عصرگاهی می‌گویند (مثال ۵.۱۳ را ببینید). الگوی ستاره دوجی عصرگاهی از الگوی ستاره عصرگاهی عادی متمایز است. ستاره عصرگاهی معمولی دارای یک ستاره با بدنه کوچک است (شمع دوم) اما ستاره دوجی عصرگاهی دارای یک ستاره دوجی است، به این معنی که قیمت پایانی و قیمت ابتدایی در شمع دوم تقریباً یکسان هستند. ستاره دوجی عصرگاهی بسیار مهم‌تر ارزیابی می‌شود زیرا شامل یک شمع دوجی است.

یک ستاره دوجی در روند صعودی، نشانه وقوع احتمالی یک سقف است. مهم است که بدانید اگر شمع بعد از ستاره دوجی یک شمع سفیدرنگ با شکاف بالاتر از ستاره دوجی باشد، در این صورت اخطار برگشت ستاره دوجی خنثی می‌شود.

 

شکل ۵.۱۶ بچه سرراهی در روند نزولی شکل ۵.۱۵ بچه سرراهی در روند صعودی

 

در روند نزولی، اگر بعد از شمع بزرگ سیاه، ستاره دوجی شکل بگیرد، زمانی اخطار برگشت تائید می‌شود که بعد از ستاره دوجی یک شمع بزرگ سفید که به‌خوبی در شمع سیاه‌رنگ پیشروی کرده باشد، ایجاد شود. این الگوی سه شمعی، ستاره دوجی صبحگاهی خوانده می‌شود (شکل ۵.۱۴ را ببینید). این نوع از ستاره صبحگاهی می‌تواند یک محدوده کف بااهمیت باشد. اگر در یک روند نزولی یک شمع سیاه‌رنگ با شکافی از ستاره دوجی شکل گیرد در این صورت خاصیت ستاره دوجی بی‌اثر می‌شود. به همین دلیل است که می‌گوییم صبر کنید تا یک یا دو شمع بعد از ستاره دوجی برگشت روند را تائید کنند.

اگر ستاره دوجی با شکاف صعودی شکل گیرد (که سایه‌ها هم شکاف ایجاد کنند) و در ادامه یک شمع سیاه با شکاف نزولی که سایه‌ها هم لمس نشود ظاهر گردد در این صورت یک سقف برگشتی مهم و بسیار نادر به نام «بچه سرراهی سقف» رخ‌داده است (شکل ۵.۱۵ را ببینید).

عکس همین اتفاق برای الگوی کف صادق است. اگر ستاره دوجی با شکافی قبل و بعدازآن ایجاد شود (که سایه‌ها نیز با شکافی جداشده باشند) در این صورت یک کف بسیار مهم و کمیاب به نام «بچه سرراهی کف» شکل‌گرفته است (شکل ۵.۱۶ را ببینید). الگوی بچه سرراهی همانند الگوی غربی برگشت جزیره‌ای سقف یا کف است که در اینجا جزیره، همان دوجی است.

در شکل ۵.۱۷ یک دوجی در اوایل ژوئن باعث توقف روند نزولی شده است. باوجوداینکه سایه قسمت ستاره دوجی روی شمع سیاه افتاده است اما این الگو همچنان ستاره خوانده می‌شود. هنگامی‌که شمع سفید، بعد از ستاره دوجی ظاهرشده، برگشت روند به تائید رسیده است.

 

شکل ۵.۱۷ نمودار روزانه گندم دسامبر ۱۹۸۹ (ستاره دوجی صبحگاهی)

 

شکل ۵.۱۸ نمودار روزانه قهوه سپتامبر ۱۹۹۰ (ستاره دوجی صبحگاهی)

 

     شمع سیاه قبل از ستاره دوجی و شمع سفید پس‌ازآن، این سه شمع را به الگوی ستاره دوجی صبحگاهی تبدیل می‌کند.

در ستاره دوجی صبحگاهی شکل ۵.۱۸ قیمت، نتوانسته از حمایت قبلی ۸۵ دلار عبور کند. ازآنجاکه قیمت‌های پایینی جدید نمی‌توانند شکل بگیرید، نشانه‌های صعود به چشم می‌خورد. به‌علاوه اگر وقوع ستاره دوجی صبحگاهی را نیز در نظر بگیرید می‌توانید به شکل‌گیری یک کف، مظنون شوید.

در شکل ۵.۱۹ نمونه‌های از هر دو الگوی ستاره دوجی عصرگاهی و ستاره عصرگاهی عادی دیده می‌شود. قیمت از مارس تا مه سال ۱۹۸۶ یک ستاره دوجی عصرگاهی را تشکیل داده است. این الگو، رالی صعودی تندوتیزی که چند ماه پیش شروع‌شده بود را متوقف کرده است. بعدازاین الگو، فشار فروش افزایش‌یافته و قیمت تا زمان تشکیل الگوی پوشای افزایشی کاهش‌یافته است. رالی صعودی که بعد از الگوی پوشای افزایشی شروع‌شده، در اواسط ۱۹۸۷ با وقوع یک ستاره عصرگاهی به سقف رسیده است.

 

شکل ۵.۱۹ نمودار روزانه LLG ۱۹۸۹ (ستاره دوجی عصرگاهی)

 

در شکل ۵.۲۰ سه شمع که در روزهای ۱۷، ۱۸ و ۱۹ تشکیل ستاره دوجی عصرگاهی داده‌اند را مشاهده می‌کنید. این الگو باعث توقف رالی صعودی‌ای شده که هفته‌ی پیش از آن با یک الگوی چکش آغازشده بود.

حالات اصلی نمودارهای شمعی در بازارهای مالی، گستردگی بیشتری دارند. علت این است که برخلاف بازارهای فیوچر، قیمت باز شدن سهام اغلب برابر قیمت بسته شدن روز قبل است؛ بنابراین الگوهایی که شرایط خاصی در مورد باز شدن قیمت نسبت به قیمت بسته شدن روز قبل دارند، باید با این بازارها تطابق داده شوند.

 

شکل ۵.۲۰ صنایع شیمیایی داو ۱۹۹۰ (ستاره دوجی عصرگاهی)

 

توجه کنید که در نمودار صنایع شیمیایی داو، الگوی ستاره دوجی یک الگوی صحیح نیست؛ زیرا بدنه ستاره دوجی (که همان قیمت باز شدن و قیمت پایانی است) باید بالاتر از قیمت پایانی شمع قبلی قرار گیرد. ولی در اینجا این‌طور نیست؛ اما اجازه دهید کمی در نمودارهای شمعی انعطاف‌پذیر باشیم. کسانی که بازار سرمایه را زیر نظر دارند و با تکنیک نمودار شمعی آشنا هستند حتماً الگوهایی را پیدا می‌کنند که لازم است تغییراتی در آن‌ها ایجاد شود و با آن‌ها باکمی اغماض برخورد شود.

در شکل ۵.۲۱ درست چند هفته قبل از ریزش بزرگ بازار در سال ۱۹۸۷، یک الگوی ستاره دوجی عصرگاهی پدیدار شده است. شمع میانی این الگو (ستاره دوجی)، شکافی نسبت به شمع سفید قبل از خود ندارد. همان‌طور که در شکل ۵.۲۰ بحث شد اگر قیمت نزدیک یا در همان قیمت پایانی روز قبل باز شد مشکلی برای اعتبار الگو به وجود نمی‌آید. الگوهای برگشتی شکل ۵.۲۲ که دو الگوی ستاره دوجی عصرگاهی را به‌طور متوالی تشکیل داده‌اند، بسیار غیرمعمول هستند. شمع‌های ۱ تا ۳، ستاره دوجی عصرگاهی را تشکیل دادند و سه شمع بعد یعنی ۴ تا ۶ نوع دیگری از ستاره دوجی عصرگاهی را به وجود آورده‌اند.

 

شکل ۵.۲۱ نمودار هفتگی NYSE (ستاره دوجی عصرگاهی)

 

شکل ۵.۲۱ نمودار روزانه نقره دسامبر ۱۹۹۰ (ستاره دوجی عصرگاهی)

 

ستاره ثاقب و چکش وارونه

الگوی ستاره ثاقب – که شکلی شبیه نام آن یعنی ستاره ثاقب دارد – دارای یک شمع است که نشان از احتمال وقوع سقف می‌دهد ولی برخلاف الگوی ستاره عصرگاهی، اخطار مهمی برای وقوع سقف محسوب نمی‌شود. همان‌طور که در شکل ۵.۲۳ می‌بینید ستاره ثاقب یک شمع با بدنه اصلی در نزدیکی سایه پایینی است و سایه بالایی بلند دارد؛ مانند همه ستاره‌ها رنگ بدنه شمع چندان مهم نیست. وقوع ستاره ثاقب به این معنی است که بازار نزدیک قیمت پایینی بازشده و سپس قدرتمندانه به سمت بالا رفته و بعد دوباره قیمت پایین آمده و درنهایت در نزدیکی قیمت ابتدایی بسته‌شده است. به‌بیان‌دیگر، رالی صعودی در این شمع نتوانسته دوام بیاورد.

 

شکل ۵.۲۳ ستاره ثاقب

 

بدنه‌ی ستاره ثاقب ایدئال، نسبت به بدنه شمع قبل از خود دارای شکاف (فاصله) است؛ اما همان‌طور که در مثال‌های متعدد بعدی خواهید دید، وجود این شکاف چندان ضروری نیست.

شکل‌گیری ستاره ثاقب در روند نزولی می‌تواند اخطار صعود قیمت باشد که به آن چکش وارونه می‌گویند (چکش وارونه در ادامه این فصل بحث خواهد شد).

در شکل ۵.۲۴ در روز ۲ آوریل یک ستاره ثاقب پدید آمده است. شکل ۵.۲۵ به‌خوبی ستاره ثاقب و انواع آن را نشان می‌دهد. انواع ستاره ثاقب در شکل ۵.۲۵ به شرح زیر است:

 

  1. ستاره ثاقب ۱ یکی از انواع این الگو است. این نوع ستاره ثاقب، یک ستاره‌ی ایدئال نیست زیرا بین بدنه ستاره و بدنه شمع قبل، شکافی به چشم نمی‌خورد. ولی بااین‌وجود این نوع ستاره، ناتوانی روند صعودی در بالا بردن قیمت را ثابت می‌کند.
  2. ستاره ثاقب ۲ کمی مبهم است. این نوع از الگو دارای بخشی از معیارهای ستاره ثاقب است (دارای سایه بلند و بدنه اصلی کوچک پایین‌تر از سایه است) ولی بااین‌حال از یک قانون مهم تبعیت نکرده است؛ یعنی بعد از یک روند صعودی یا در یک سقف در منطقه تراکم ظاهر نشده است. چنین شمعی باید یک شمع با بدنه کوچک کم‌اهمیت تلقی شود. یک شمع با بدنه‌ی کوچک (سقف چرخشی) نشانگر بی تصمیمی بازار است. در بازار بدون روند این بی تصمیمی، مورد انتظار است.
  3. ستاره ثاقب ۳ شکل و شمایلی همچون یک ستاره ثاقب دارد اما یک ستاره واقعی نیست زیرا بدنه شمع آن با بدنه شمع قبل از خود شکافی ندارد. بااین‌حال باید به این شمع، با توجه به ادامه حرکات قیمتی شمع قبل نگریسته شود. بالاترین قسمت سایه شمع ستاره ثاقب ۳ به سقف ۶۱۸ که در اوت گذشته ایجادشده بود، برخورد کرده است. قدرت صعودی قیمت در طی روز (ستاره ثاقب) از آن سطح تحلیل رفته و کاهش پیدا کرده است. درنهایت، قیمت سویا نزدیکی‌های قیمت پایینی بسته‌شده است.

 

شکل ۵.۲۴ نمودار روزانه ین ۱۹۹۰ (ستاره ثاقب)

شکل ۵.۲۵ نمودار روزانه سویا – مارس ۱۹۹۰ (انواع ستاره ثاقب)

  1. ستاره ثاقب ۴ مانند ستاره ثاقب ۳ است و همچنان ستاره ایدئالی محسوب نمی‌شود زیرا بدنه ستاره با بدنه شمع قبل شکافی ندارد. ولی بااین‌حال این ستاره تلاش دیگری برای صعود قیمت بوده که در نزدیکی‌های ۶۱۸ متوقف‌شده است. این ستاره بار دیگر ناتوانی فشار افزایشی در کنترل بازار را به نمایش گذاشته است.

(ستاره ثاقب ۳ و ۴ اگرچه ستاره‌های مطلوبی نیستند اما درعین‌حال نقاط مهمی را رقم‌زده‌اند. همان‌طور که در ابتدای کتاب گفتم، الگوها معمولاً به شکل اصلی و مطلوب رخ نمی‌دهند تا اخطارهای بی‌عیب و نقصی ارائه دهند. همواره شمع‌ها و الگوهای شمعی ژاپنی را با دیگر ابزارهای تکنیکی ترکیب کنید؛ بنابراین بااینکه ستاره‌های ثاقب ۳ و ۴ ستاره‌های مطلوبی نیستند اما فرم شمع‌ها در تائید جهت حرکات قبلی قیمت که کاهشی است، قرار دارد.)

 

  1. ستاره ثاقب ۵ یک ناتوانی دیگر در شکستن خط مقاومت است. بااین‌حال باید تلاش برای صعود به قیمت‌های بالاتر را تحسین کرد. با هر بار ناتوانی قیمت در شکستن ۶۱۸ دلار این فکر به ذهن می‌آید که چه زمانی طول خواهد کشید که بازار از تلاش برای صعود قیمت دست بردارد. با ستاره ثاقب ۶ جواب این سؤال را خواهیم گرفت.
  2. ستاره ثاقب ۶ آخرین تلاش برای بالا بردن قیمت و شکستن خط مقاومت است که ناکام می‌ماند. سپس قیمت رو به سقوط می‌گذارد و این سقوط، به‌وسیله یک الگوی چکش پایان می‌پذیرد.

شکل ۵.۲۶ نمونه دیگری است که در آن بدنه ستاره ثاقب با بدنه شمع قبل از خود شکافی ندارد؛ اما بااین‌وجود این ستاره یک اخطار برگشتی مهم به‌حساب می‌آید. در اینجا لازم است کمی عمیق‌تر به ستاره ثاقب بنگریم. این الگو ناتوانی دیگری در شکستن قیمت سقف سه‌ماهه‌ی چهارم سال ۱۹۸۹ است. ستاره ثاقب به رالی صعودی که با الگوی چکش شروع‌شده، پایان داده است.

در شکل ۵.۲۷ یک الگوی ستاره ثاقب کلاسیک در ساعت اول روز ۲۹ مه ظاهرشده است. در ادامه، روند نزولی قیمت با پدیدار شدن الگوی پوشای افزایشی متوقف‌شده است.

در شکل ۵.۲۸ دو الگوی ستاره ثاقب را قبل از کاهش قیمت، نشان می‌دهد. در شکل ۵.۲۹ نیز مشاهده می‌کنید که ستاره ثاقب، ناتوانی دیگری در شکستن قیمت سقف اکتبر / نوامبر است. همان‌طور که در شکل ۵.۳۰ ملاحظه می‌کنید هر جفت ستاره‌های ثاقب، هرکدام به رالی صعودی قبل از خود پایان داده‌اند.

 

شکل ۵.۲۶ نمودار هفتگی اوراق قرضه (ستاره ثاقب)

 

شکل ۵.۲۷ نمودار میان روزه ذرت (ستاره ثاقب)

 

شکل ۵.۲۸ نمودار روزانه BR (ستاره ثاقب)

 

شکل ۵.۲۹ نمودار هفتگی S&P (ستاره ثاقب)

 

شکل ۵.۳۰ نمودار هفتگی نیکی (ستاره ثاقب)

 

چکش وارونه

باوجوداینکه این الگو یک ستاره نیست اما به علت شباهت آن با الگوی ستاره ثاقب در این فصل به بررسی آن می‌پردازیم. در شکل ۵.۳۱ چکش وارونه‌ای می‌بینید که مانند ستاره ثاقب، دارای سایه بلند و بدنه‌ای در پایین است؛ اما باوجوداینکه الگوی ستاره ثاقب یک الگوی برگشتی سقف است، این الگو یعنی چکش وارونه، الگوی برگشتی کف محسوب می‌شود؛ مانند الگوی چکش عادی، چکش وارونه یک الگوی بازگشتی است و در یک روند نزولی شکل می‌گیرد.

به نمودار ذرت در شکل ۵.۲۷ برگردید. همان‌طور که مشاهده می‌کنید اولین شمع الگوی پوشای افزایشی در ۴ ژوئن همانند الگوی ستاره ثاقب است (رنگ بدنه اهمیتی ندارد). در این مثال این الگو در روند نزولی ظاهرشده و همانند الگوی چکش وارونه دارای قدرت صعودی است.

 

شکل ۵.۳۱ چکش وارونه

 

نکته حائز اهمیت این است که برای تائید الگوی چکش وارونه، باید منتظر شمع بعدی (که لزوماً باید صعودی باشد) بمانیم. تائید الگو می‌تواند توسط باز شدن قیمت روز بعد، بالاتر از بدنه چکش وارونه روی دهد. هرقدر این شکاف بیشتر باشد تائید قوی‌تر است. شمعی با بدنه سفید و رسیدن آن به قیمت‌های بالاتر می‌تواند تائید دیگری برای این الگو باشد.

اهمیت لزوم تائید الگو شمع بعدی به این دلیل است که حرکات قیمت که باعث تشکیل چکش وارونه می‌شوند، می‌توانند در غالب پتانسیل کاهشی نیز ظاهر و منجر به کاهش بیشتر قیمت بشوند؛ به‌عبارت‌دیگر، در شمع چکش وارونه، قیمت ابتدا نزدیکی‌های قیمت پایینی بازشده و سپس شروع به صعود می‌کند اما قیمت نمی‌تواند این صعود را حفظ کند و درنهایت در نزدیکی قیمت پایینی بسته می‌شود. آیا چنین شمعی به این شکل می‌تواند پتانسیل صعود داشته باشد؟ جواب با وقوع شمع بعدی به دست می‌آید. اگر قیمت، بالاتر از بدنه چکش وارونه باز شود به این معنی است که کسانی که در چکش وارونه در قیمت باز شدن یا قیمت پایانی، اقدام به فروش کرده بودند، پشیمان هستند. این اتفاق می‌تواند باعث اقدام به خرید افراد در قیمت‌های کف شود که خودبه‌خود باعث افزایش قیمت و شروع رالی صعودی می‌شود.

در نمودار ذرت، شمع بعد از چکش وارونه تشکیل یک الگوی پوشای افزایشی داده است و باعث تائید الگوی چکش وارونه شده است.

همان‌طور که در شکل ۵.۳۲ می‌بینید الگوی ستاره ثاقب ۱ باعث تغییر جهت قیمت از رالی صعودی به باندهای جانبی (روند خنثی) گردیده است. شمع سیاهی که پس از ستاره ثاقب ۳ شکل‌گرفته بعد از تشکیل الگوی پوشای کاهشی باعث ایجاد یک سقف مهم شده است.

 

شکل ۵.۳۲ نمودار فلز روی لندن (چکش وارونه و ستاره ثاقب)

 

ریزش قیمت پس از وقوع ستاره ثاقب ۳ به‌وسیله الگوی نفوذی خاتمه یافته است. این الگو، پایه و اساس رالی صعودی بعدی را تشکیل داده که آن نیز بعدها توسط ستاره ثاقب ۴ متوقف‌شده است. ملاحظه می‌کنید که نزول قیمت پس از ستاره ثاقب ۴، توسط الگوی چکش وارونه متوقف گردیده و این الگو توسط شمع سفید بعد از خود نیز تائید شده است. اگر بدنه این شمع سفید، بزرگ‌تر بود می‌توانستیم بگوییم که الگوی ستاره صبحگاهی رخ‌داده است (اگر شمع سیاه قبل از چکش وارونه، خود چکش وارونه و شمع سفید بعد از چکش وارونه دارای بدنه بزرگ‌تر بودند می‌توانستیم بگوییم این سه شمع الگوی ستاره صبحگاهی است). رالی صعودی که از چکش وارونه افزایشی به وجود آمده قیمت را تا زمان وقوع – همان‌طور که حدس زدید – ستاره ثاقب ۵ افزایش داده است.

شکل ۵.۳۳ انواع دیگری از الگوهای چکش وارونه را نشان می‌دهد. تائید الگوهای چکش وارونه ۱ و ۲ به‌وسیله شمع‌های سفید بعدی، دارای اهمیت زیادی است. چکش وارونه ۲ قسمتی از الگوی صبحگاهی شده است.

 

شکل ۵.۳۳ نمودار روزانه قهوه (چکش وارونه)